Koemarkt 56-58

Koemarkt 56 - De Doele. Oorspronkelijke functie: stadsherberg met stalhouderij. Huidige functie: café-restaurant/ partycentrum. De stad Purmerend is opdrachtgever van de nieuwbouw uit 1894-1895. Datering: Het reeds als rijksmonument beschermde hoge noordoostelijke gedeelte (Koemark nr. 58) is 18e eeuws evenals het achterliggende linker gedeelte van de laagbouw (tot aan de ingang). Voor het overige dateert de laagbouw uit 1894-1895.

Het noordoostelijke deel (Koemarkt 58) is als rijksmonument aangewezen.

Bekijk ook Koemarkt 7 en Koemarkt 15.

Beschrijving Koemarkt 56

De Doele is samengesteld uit drie bouwvolumes: het reeds als rijksmonument beschermde, twee bouwlagen hoge, noordoostelijke gedeelte, tegen de zuidwestgevel hiervan een langgerekt volume van één bouwlaag onder een mansardekap, en tegen de achtergevel (ZO) van de laatste een evenwijdig langsvolume van geringere breedte en lengte (de huidige kleine zaal).
Het laatstgenoemde bouwdeel heeft een hoogte van één bouwlaag en een tussen tuitgevels gevat zadeldak gedekt met rode Hollandse pannen.
Op het achterschild van het genoemde mansardedak liggen eveneens rode Hollandse pannen; het voorschild aan de Koemarkt is gedekt met deftiger zwarte geglazuurde Hollandse pannen.
De ruim 45 meter lange voorgevel (NW) van het grote langsvolume heeft een gepleisterde plint en wordt afgesloten door een lijstgoot.

Op circa 2/3 vanaf de rechterzijgevel wordt de lijstgoot onderbroken door een gepleisterde en witgesausde ingangspartij die benadrukt wordt door een dakopbouw met een zadeldak, waarop zwarte geglazuurde Hollandse pannen.

De ingangspartij vormt een verticaal accent in de sterk horizontaal gerichte voorgevel. De ingang bestaat uit een door pilasters geflankeerde dubbele paneeldeur waarboven een aan twee ijzeren staven hangende houten luifel en een meerruits bovenlicht.

Boven de laatste bevindt zich achtereenvolgens een verdiept veld met de naam “DOELE” en een dubbele paneeldeur met twaalfruits bovenlicht waarboven de dakopbouw eindigt in een geprofileerde cirkelsegment bekroond door een obelisk.

De dakopbouw en de genoemde pilasters worden onderaan geflankeerd door een kleine wang. Links van de ingangspartij is de voorgevel evenals het hoge noordoostelijke gedeelte opgetrokken in rode handvormsteen vechtformaat (ca. 22 x 4 cm) in kruisverband met platvol vernieuwde voeg, rechts van de ingang in rode machinale waalsteen (ca.21 x 5 cm) in kruisverband met snijvoeg. In het linker gedeelte bevinden zich twee T-vensters en links hiervan een dubbele glasdeur met bovenlicht.

Rechts van de ingang telt de voorgevel vijf T-vensters en twee dito deuren (tussen het tweede en derde venster van rechts en tussen het vierde en vijfde dito). De tussenliggende muurdammen zijn voorzien van een schootanker. Alle vensters en glasdeuren op de begane grond hebben paneelluiken en een gepleisterde omlijsting met in de strek een verhoogde sluitsteen met diamantkop.
De kopse rechterzijgevel (ZW) van het grote langsvolume kent een symmetrische opzet met op de begane grond een gewijzigde ingang en ter hoogte van de zolder een vierruits rondvenster.

Rechts bevindt zich een vermoedelijk uit de bouwtijd daterende gietijzeren regenpijp met dito vergaarbak.

De bovengevel is uitgevoerd als een uit- en inzwenkende gevel met onderaan en halverwege een kleine schouder en ter plaatse van de gordingen muurankers. Tegen deze zijgevel sluit rechts de als tuitgevel uitgevoerde kopse zuidwestgevel van het kleinere langsvolume aan. Het metsel- en voegwerk van beide gevels is identiek aan dat van het rechter gedeelte van de voorgevel. Ook zijn beide gevels voorzien van een (enigszins lagere) gepleisterde plint.

De door een gepleisterde  bovenrand afgedekte tuitgevel heeft in het midden van de parterre een dubbele paneeldeur met een bovenlicht en in elke deurhelft een raam.

Ter weerszijden  van het bovenlicht en ter plaatse van de gordingen bevinden zich muurankers. De kopse noordoostgevel van het kleine langsvolume is eveneens uitgevoerd als tuitgevel en voorzien van schootankers ter plaatse van de gordingen.

De zuidoostgevel van het kleine langsvolume wordt door de naastgelegen houten kegelbaan grotendeels aan het oog onttrokken. Boven deze halfsteens gevel bevindt zich een bakgoot.

Het interieur van de laagbouw is op de begane grond verbouwd. De rechts van de ingang gelegen grote zaal heeft een door een verlaagd plafond aan het oog ontrokken gestuct spiegelgewelf dat is ondergebracht in de kap.
De onderste helft van de kap boven de grote zaal is uitgevoerd als een met brede liggende delen beschoten sporenkap, het gedeelte boven de knik in het mansarde- kap als een met brede staande delen beschoten gordingenkap.
De onderste helft van de kap tussen de ingang en het hoge noordelijke gedeelte is vermoedelijk 18e eeuws, het jongere bovenste gedeelte uitgevoerd als een met brede delen beschoten gordingenkap. In dit deel heeft de zolderverdieping een middengang met in beide wanden vier opgeklampte deuren (de laatste deur links is vernieuwd) waarachter voormalige logementkamertjes. Hier overnachtten boeren de nacht voorafgaand aan de dinsdagse koemarkt (de kamertjes zijn thans deels samengevoegd tot grotere kamers).

De Doele is van algemeen belang uit architectuur- en cultuurhistorisch oogpunt als grotendeels gaaf bewaard gebleven stadslogement daterend uit de 18e en het laatste kwart van de 19e eeuw. Daarnaast heeft het pand grote stedenbouwkundige waarde vanwege zijn beeldbepalende ligging aan de Koemarkt.

Koemarkt 58 - Noordelijk gedeelte van de Beurs. Bakstenen gebouw met verdieping en schilddak en in de noordgevel een eenvoudige omlijsting van de ingang en het venster erboven, XVIII.